Nederlandse Stichting voor Wijsgerig Pragmatisme
Eerste NSWP-pragmatismedag
25 mei 2007


‘Pragmatisme-onderzoek in Nederland en Vlaanderen’



Op vrijdag 25 mei 2007 zal op de Universiteit van Tilburg de eerste NSWP-pragmatismedag plaatsvinden. De NSWP-pragmatismedag is een initiatief van de Nederlandse Stichting voor Wijsgerig Pragmatisme (NSWP). Deze dag beoogt eenieder die op wetenschappelijk niveau onderzoek doet op het gebied van het pragmatisme de mogelijkheid te bieden zijn onderzoek te presenteren. Verder biedt de dag de mogelijkheid voor alle geďnteresseerden in de filosofie van het pragmatisme om met elkaar in contact te komen. De eerste NSWP-pragmatismedag wordt mede mogelijk gemaakt door het departement Wijsbegeerte van de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Tilburg.


plenaire lezing:

prof. dr. mr. Kees Schuyt

Was Emerson een pragmatist?
Was Peirce een transcendentalist?
Over de relatie tussen het Amerikaans transcendentalisme en het Amerikaans pragmatisme.



presentaties

prof. dr. Marc van den Bossche: Filosofie als een manier van leven. Het Pragmatistisch-holistische denken van Richard Shusterman. [abstract]
drs. Rein Gerritsen: Het wijze lijf: een exposé van het denken van william James en Ludwig Wittgenstein over emoties. [abstract]
dr. Sanne Taekema: Meer dan alleen gezond verstand: de relevantie van filosofisch pragmatisme voor het recht. [abstract]
dr. Mark Coeckelbergh: Verbeelding en principes: Enkele implicaties van Deweys moraalfilosofie voor een vernieuwing van de hedendaagse ethiek. [abstract]
drs. Wim van Moer: Atheďstische religiositeit – een pragmatische benadering. [abstract]
dr. Lieke van der Scheer: Future ain't what it used to be. De betekenis van Deweys ethiek in zorginstellingen. [abstract]
dr. Philip Buekens: Waarheid is geen doel van onderzoek (het is veel belangrijker). [abstract]
dr. Herman de Regt: Pragmatisme als het juiste raamwerk voor een psychologie als wetenschap. [abstract]
drs. Niek Brunsveld: What’s Wrong with a God’s Eye Point of View? Epistemological Implications of the Bankruptcy, as Shown by Hilary Putnam, of Metaphysical Realism. [abstract]
drs. Kees Hellingman: Deweys wetenschapstheorie. [abstract]
drs. Anton Frantzen: Pragmatisme en het verschijnsel pijn.


programma

10.00 – 10.30 ontvangst met koffie/thee
10.30 – 10.45 openingswoord door dr. Louis Logister, voorzitter NSWP
10.45 – 11.45 plenaire lezing door prof. dr. mr. Kees Schuyt
12.00 – 13.15 lunch
13.15 – 14.45 parallelle presentaties
14.45 – 15.15 pauze
15.15 – 17.00 parallelle presentaties
17.00 – 18.00 borrel



De veelzijdigheid van het pragmatisme

Over het pragmatisme-onderzoek in Nederland en Vlaanderen

Congresverslag van de eerste NSWP-pragmatismedag. Tilburg, 25 mei 2007


Dat het pragmatisme als wijsgerige stroming stilaan meer en meer salonfähig wordt staat thans buiten kijf. Terecht, zou ik zeggen, want het pragmatisch denken biedt als methode een verfrissende en vernieuwende kijk op zowel aloude filosofische problematieken, als op prangende hedendaagse kwesties. Een heleboel gerenommeerde wijsgeren, waaronder Richard Rorty, Richard Shusterman en Hilary Putnam dragen tegenwoordig bij tot de algemene herwaardering en actualisering van het pragmatisme. Maar ook in Nederland en Vlaanderen is er stilaan een vruchtbare kweekbodem aanwezig die deze denkrichting de nodige stimulans en bloei kan verschaffen. Men zou dan ook kunnen stellen dat de oprichting van de Nederlandse Stichting voor Wijsgerig Pragmatisme (NSWP) een noodzaak was om deze vruchtbare grond op een degelijke manier te cultiveren.

Onder het aloude adagium “il faut cultiver notre jardin” werd in oktober van vorig jaar een internationaal congres georganiseerd onder de veelbelovende titel: 'Pragmatisme – filosofie van de toekomst?' Enkele buitenlandse sprekers – Cornelis de Waal en Bas van Fraassen – kwamen de jonge stichting een hart onder de riem steken. Dat, zo blijkt nu, was het vuur aan de lont, want in minder dan een jaar tijd (op 25 mei 2007 om precies te zijn) werd de eerste NSWP-pragmatismedag op het getouw gezet. En het mag gezegd worden: de NSWP is er in geslaagd op hetzelfde enthousiaste elan door te gaan. De respons op de call for papers verliep vlot, zodat die dag elf sprekers uit Nederland en Vlaanderen het beste van zichzelf mochten geven.

Na het openingswoord van Louis Logister, voorzitter van de NSWP, werd het publiek vergast op een plenaire lezing van prof. dr. mr. Kees Schuyt. Deze boeiende uiteenzetting over de relatie tussen het Amerikaans transcendentalisme en het Amerikaans pragmatisme gaf onmiddellijk een van de vele onderzoeksmogelijkheden betreffende het pragmatisme weer. Immers, deze denkrichting is, net als alle andere wijsgerige stromingen, ingebed in een specifieke sociale en culturele context. Research aangaande de ontstaansgeschiedenis en de ontwikkeling van het pragmatisme kan een bijzonder licht werpen op de specifieke bronnen en gevolgen van wat men maar al te vaak een “all-American” manier van denken pleegt te noemen. Is deze denkrichting wel zo Amerikaans? Kees Schuyt – en hier sluit hij aan bij de analyse van John Dewey – meent van niet. Daarbij is het verhelderend om eens te kijken naar de invloed van andere stromingen op het pragmatisme en vice versa. Wat duidelijk werd uit de lezing van Schuyt was dat het pragmatisme kan getypeerd worden als een filosofie met een kritische kentheorie, geënt op een humanistisch wereldbeeld en een geesteshouding die wars is van dogmatisme.

Zulke typering geeft dus een wijsbegeerte weer die zich bij uitstek leent om hardnekkige filosofische kwesties aan te pakken en te ontwarren. Met andere woorden, met het pragmatisme kan men werkelijk “aan de slag”. De NSWP heeft dit op haar eerste pragmatismedag duidelijk naar voren weten te brengen. De sprekers kregen de kans om via verschillende parallelsessies hun ideeën, bevindingen en resultaten betreffende het pragmatisme voor te leggen. Deze presentaties werden steeds gevolgd door een interactieve discussie met het publiek.

De veelzijdigheid van het pragmatisme, de nog steeds vlijmscherpe analysemethode en de verregaande implicaties daarvan, werden door de verschillende onderzoekers duidelijk geďllustreerd. Het vernieuwende aan de pragmatische perspectieven op de ethiek, de wetenschapstheorie, de religie of het recht, zouden eenieder die het pragmatisme beschouwt als een wijsgerige blunder, ongelijk hebben gegeven. Een interessante mengeling van denkers uit de oudere generatie pragmatisten (Peirce, James en Dewey), met enkele meer contemporaine invalshoeken (Putnam, Davidson, Rorty en Shusterman) leverde boeiende resultaten op.

Herman de Regt presenteerde een gedegen lezing over het pragmatisme als het juiste raamwerk voor een psychologie als wetenschap. Marc Van den Bossche gaf een uiteenzetting van het pragmatisch-holistische denken van Richard Shusterman. Diens denken staat, naar de beste pragmatische traditie, geen wijsgerige systeembouw voor en doelt op een levenskunst waarbij ook het lichaam een centrale rol speelt. Op prachtige wijze gaf Filip Buekens, aan de hand van Davidson, weer waarom waarheid geen doel of norm van het wetenschappelijk onderzoek kan zijn. Rein Gerritsen wist een verhelderend verhaal te brengen over wat men wel eens de “James-Wittgenstein-theorie van de emoties” zou kunnen noemen. Ook het fenomeen van de religie werd door verschillende sprekers onder de pragmatische loep genomen. Het pragmatisme biedt zich tevens aan als een wijsgerig denken dat onmiddellijk inzetbaar is binnen bepaalde praktische aangelegenheden. Zo toonde Lieke van de Scheer de relevantie aan van Dewey’s ethiek in de zorginstellingen. Sanne Taekema beklemtoonde de uitdaging van het wijsgerig pragmatisme voor het recht.

De eerste NSWP-pragmatismedag was het levende bewijs dat er nog heel wat in het verschiet ligt voor de studie van het pragmatisme. Daarbij is het bestaan van een organisatie als de NSWP van cruciaal belang, omdat zij een forum kan bieden aan onderzoekers die zich op dit terrein van de wijsbegeerte willen ontplooien. Deze bijeenkomst is daar alvast terdege in gelukt. Verschillende deelnemers opperden dan ook het verlangen naar een vervolg op dit geslaagde project. Enkele woorden van Dewey ter inspiratie: “Meantime a chief task of those who call themselves philosophers is to help get rid of the useless lumber that blocks our highways of thought, and strive to make straight and open the paths that lead to the future.”

De inzet is dus niet gering, maar als de continuďteit van de NSWP en haar projecten verzekerd kan worden, dan beloofd het een tuin in volle bloei te worden.


Wim Van Moer
Assistent Vakgroep Wijsbegeerte
Vrije Universiteit Brussel

sponsors:

Contemporary Pragmatism [link]

Faculteit Geesteswetenschappen Universiteit van Tilburg [link]